Bu yazı, Gaz Algılama Sistemleri Rehberi serimizin 2. bölümüdür. Temel prensipler ve gaz dedektörü türleri hakkında bilgi edinmek isterseniz serinin ilk yazısı olan Gaz Dedektörü Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir? BÖLÜM 1 içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
İşletmeniz için gaz dedektörüne ihtiyacınız var ancak nereden başlayacağınızı bilmiyor musunuz? Gaz dedektörü seçerken yalnızca ölçülecek gazı belirlemek yeterli değildir. Kullanım amacı, dedektörün sabit veya portatif olması, sensör seçimi, ölçüm aralığı, ortam koşulları, montaj yeri ve ihtiyaç duyulan alarm sistemleri de değerlendirilmelidir.
Gaz dedektörü seçiminde ilk adım, tespit edilmek istenen hedef gazın belirlenmesidir. Hedef gaz belirlendikten sonra ise bu gazın algılanması için portatif gaz dedektörü mü yoksa sabit gaz dedektörü mü kullanılacağına karar verilmelidir. Bu seçim, temel olarak gaz algılama sisteminin kişisel koruma amacıyla mı, yoksa tesis, proses ve ekipmanların korunması amacıyla mı kullanılacağıyla ilişkilidir.
Bazı uygulamalarda ise yalnızca sabit veya yalnızca portatif gaz dedektörü kullanılması yerine, iki sistem birlikte tercih edilebilir. Böylece hem çalışanların maruz kalabileceği gazlar izlenebilir hem de tesis içerisindeki belirli alanlarda sürekli gaz algılama yapılabilir.
Portatif Gaz Dedektörleri
Portatif gaz dedektörleri taşınabilir yapıları sayesinde özellikle çalışanların gazlara maruz kalma riskinin izlenmesi ve kişisel korunmanın desteklenmesi amacıyla kullanılır. Portatif gaz dedektörleri kullanım şekline göre temel olarak pompalı ve difüzyon tipi olarak iki grupta değerlendirilebilir.
Pompalı Tip Portatif Gaz Dedektörleri
Pompalı tip portatif gaz dedektörlerinde dahili pompa, ortam havasını bir hortum veya örnekleme hattı üzerinden dedektöre taşır. Bu özellik, özellikle kapalı alanlara giriş öncesinde atmosferin kontrol edilmesi gibi uygulamalarda avantaj sağlar. Ölçüm sırasında numunenin dedektöre doğru şekilde ulaşabilmesi için hortumun ve filtrelerin durumu, örnekleme hattının uzunluğu ve cihazın tepki süresi dikkate alınmalıdır.
Gazın dedektöre bir örnekleme hattı üzerinden taşındığı uygulamalarda tepki süresi önemli bir seçim kriteridir. Teknik dokümanlarda T50 ve T90 gibi değerlerle ifade edilen tepki süreleri, sensörün gaz değişimine ne kadar hızlı yanıt verdiğini gösterir.
Difüzyon Tip Portatif Gaz Dedektörleri
Difüzyon tipi portatif gaz dedektörleri, ortam havasının sensöre doğal difüzyon yoluyla ulaşması prensibiyle çalışır. Genellikle yaka tipi olarak kullanılan bu cihazlar, operatör tarafından çalışma sırasında üzerinde taşınır. Ortamda algılanan gaz konsantrasyonu belirlenen alarm seviyelerine ulaştığında cihaz; modele bağlı olarak sesli, ışıklı ve titreşimli uyarılarla kullanıcıyı bilgilendirir.
Difüzyon tipi cihazlarda dedektörün sürekli taşınması söz konusu olduğundan ağırlık, ergonomi, ekranın okunabilirliği, alarm seviyeleri, pil ömrü ve kullanım süresi gibi özellikler seçim sırasında değerlendirilmelidir.
Tek Gaz mı, Çoklu Gaz Dedektörü mü?
Hem pompalı hem de difüzyon tipi portatif gaz dedektörlerinde tek gaz veya çoklu gaz ölçüm seçenekleri bulunabilir. Burada doğru seçim için prosesin ve çalışma ortamının iyi tanınması gerekir.
Dedektörde yalnızca çalışma ortamında bulunma veya kaçak riski olan gazlara yönelik sensörlerin tercih edilmesi; cihazın gereksiz yere ağırlaşmasını önlemek, kullanım kolaylığını artırmak ve maliyeti kontrol altında tutmak açısından önemlidir.
Portatif Gaz Dedektörlerinin Pil Ömrü ve Şarj Süresi
Portatif gaz dedektörü seçiminde cihazın kullanım süresi de dikkate alınmalıdır. Değiştirilemeyen veya belirli bir kullanım ömrüne sahip bataryalı modellerde cihazın ne kadar süre kullanılabildiği ve kullanım ömrü sonunda nasıl bir servis veya ürün değişimi gerektiği üreticinin teknik özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Şarj edilebilir bataryaya sahip modellerde ise tek şarjla çalışma süresi ve bataryanın yeniden tam kapasiteye ulaşması için gereken şarj süresi önemli seçim kriterleridir. Kullanım sıklığı ve vardiya düzeni de bu değerlendirmeye dahil edilmelidir.
Honeywell'in bazı portatif gaz dedektörü modelleri, seçilen sensör konfigürasyonuna ve kullanım koşullarına bağlı olarak uzun çalışma süreleri sunmaktadır. Bu nedenle pil ömrü değerlendirilirken cihazın yalnızca genel çalışma süresine değil, tercih edilen sensör kombinasyonuna ilişkin üretici teknik verilerine bakılması gerekir.
Honeywell BW Rigrat Alan Tarama Monitörü
Honeywell BW Icon Difüzyon Tip Portatif Gaz Dedektörü
Honeywell BW Icon+ Difüzyon Tip Portatif Gaz Dedektörü
Honeywell BW Flex Difüzyon Tip Portatif Gaz Dedektörü
Stoğumuzda bulunan Honeywell marka portatif gaz dedektörü modellerimizi aşağıdaki linklerden inceleyebilirsiniz.
Pompalı model: Honeywell GasAlert Max XT II Pompalı Tip Portatif Gaz Dedektörü
Difüzyon model: Honeywell BW MicroClip X3 Difüzyon Tip Portatif Gaz Dedektörü
|
Özellik
|
Portatif Gaz Dedektörü
|
Sabit Gaz Dedektörü
|
|
Temel Amaç
|
Personel / çalışan koruması
|
Tesis, ekipman ve proses koruması
|
|
Kullanım Şekli
|
Taşınabilir (yaka tipi / pompalı)
|
Sabit montajlı (duvar, tavan vb.)
|
|
Çalışma Prensibi
|
Doğal difüzyon veya pompalı örnekleme
|
Sürekli otomatik izleme
|
|
Öne Çıkan Özellikler
|
Ergonomi, pil ömrü, sesli/titreşimli alarm
|
IP sınıfı, çıkışlar, sertifikasyon ve entegrasyon
|
Sabit Gaz Dedektörleri
Sabit gaz dedektörleri, belirli bir alanın, prosesin veya ekipmanın sürekli olarak izlenmesi gereken uygulamalarda kullanılır. Bu nedenle işletmenin ve proses ekipmanlarının korunması amacıyla tercih edilebilir. Ancak doğru sistemin belirlenmesi için yalnızca dedektörün kendisi değil, kontrol panosu, alarm ekipmanları ve diğer sistem bileşenleri de birlikte değerlendirilmelidir.
Sabit Gaz Dedektörü Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Gaz Dedektöründe Ekran Gerekli mi?
Sabit gaz dedektörlerinde ölçüm değerinin cihaz üzerinde görülmesi isteniyor mu, yoksa dedektörün alarm ve çalışma durumunun LED göstergeleriyle takip edilmesi yeterli mi? Bu karar, sistemin nasıl izleneceğine ve kullanıcıların ölçüm değerlerine sahada ne ölçüde ihtiyaç duyduğuna göre verilmelidir.
IP Koruma Sınıfı Nasıl Belirlenir?
Dedektörün kullanılacağı ortamın toz, su, nem ve diğer çevresel koşulları dikkate alınarak uygun IP koruma sınıfı belirlenmelidir. Dış ortam ile kapalı ortam, temiz alan ile tozlu veya nemli proses alanları aynı gereksinimlere sahip olmayabilir.
Röle Kullanılacak mı?
Gaz dedektörünün alarm durumunda harici bir ekipmanı veya sistemi tetiklemesi gerekiyorsa röle çıkışları ve diğer haberleşme/çıkış seçenekleri değerlendirilmelidir. Bu seçim, gaz algılama sisteminin diğer saha ekipmanlarıyla nasıl entegre edileceğine bağlıdır.
Ölçüm Aralığı Ne Olmalı?
Dedektörün ölçüm aralığı, izlenecek gazın özellikleri ve proses koşulları dikkate alınarak belirlenmelidir. Yanıcı gazlarda %LEL, toksik gazlarda ppm gibi farklı ölçüm birimleri kullanılabildiğinden, dedektörün ölçüm aralığının uygulamanın ihtiyaçlarına uygun olması gerekir.
Kontrol Panosuna İhtiyaç Var mı?
Birden fazla sabit gaz dedektörünün merkezi olarak izlenmesi, alarm durumlarının değerlendirilmesi veya saha ekipmanlarının kontrol edilmesi gerekiyorsa gaz algılama kontrol panosu kullanılabilir. Kontrol panosunun gerekip gerekmediği, sistemin büyüklüğüne ve ihtiyaç duyulan alarm/otomasyon senaryosuna göre belirlenmelidir.
Uyarı Ekipmanı Gerekli mi?
Gaz algılandığında çalışanların veya tesis sorumlularının uyarılması gerekiyorsa sesli ve ışıklı alarm ekipmanları sisteme dahil edilebilir. Siren, flaşör veya kombine sesli-ışıklı uyarı ekipmanlarının seçimi; tesisin fiziksel yapısı, ortam gürültüsü ve alarmın kimler tarafından duyulması gerektiği gibi kriterlere göre değerlendirilmelidir.
Sabit Gaz Dedektörünün Montaj Yeri Nasıl Belirlenir?
Sabit gaz dedektörünün doğru noktaya monte edilmesi, cihaz seçimi kadar önemlidir. Montaj yeri belirlenirken gazın havaya göre yoğunluğu önemli bir kriter olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Gazın olası kaçak noktaları, proses ekipmanlarının konumu, havalandırma sistemi ve ortamdaki hava hareketleri de dikkate alınmalıdır.
Örneğin havadan ağır gazların birikme ihtimali olan düşük seviyeli bölgeler, havadan hafif gazların ise tavana yakın bölgeleri izlenmesi gereken noktalar arasında değerlendirilebilir. Ancak dedektörün kesin montaj yüksekliği ve konumu, uygulamanın özelliklerine ve ilgili teknik gerekliliklere göre belirlenmelidir.
Kapalı alanlarda hava sirkülasyonu da özellikle dikkate alınmalıdır. Havalandırma akışının gazı dedektörden uzaklaştırabileceği veya belirli noktalarda birikmesine neden olabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle dedektör yerleşimi, saha koşulları değerlendirilerek yapılmalıdır.
Stoğumuzda bulunan Honeywell marka sabit gaz dedektörü modellerimizi aşağıdaki linklerden inceleyebilirsiniz.
Honeywell Searchpoint Optima Plus Sabit Gaz Dedektörü
Honeywell Sensepoint XCD Sabit Gaz Dedektörü (Yanıcı Patlayıcı, H₂S ve O₂)
Exproof Gaz Dedektörü Seçiminde Nelere Dikkat Edilmeli?
Gaz dedektörü seçiminde cihazın kullanılacağı alanın tehlikeli bölge sınıflandırması ve buna uygun sertifikasyon özellikleri de değerlendirilmelidir. Özellikle patlayıcı atmosfer oluşma ihtimali bulunan alanlarda kullanılacak ekipmanın ilgili gerekliliklere uygun olması gerekir.
Exproof ekipman seçimiyle ilgili daha detaylı bilgi için "ATEX Kodlamalarının Anlamını Biliyor musunuz?" başlıklı blog yazımızı inceleyebilirsiniz.
Gaz Dedektörlerinde Bakım, İşlev Testi ve Kalibrasyon
Doğru gaz dedektörünü seçmek kadar, cihazın kullanım süresince performansının düzenli olarak kontrol edilmesi de önemlidir. Bakım, işlev testleri ve kalibrasyon işlemleri; cihazın kullanım koşulları, sensör tipi, üretici tavsiyeleri ve ilgili mevzuat ve standartlar dikkate alınarak planlanmalıdır.
Gaz dedektörlerinde bump test ile kalibrasyon aynı işlem değildir. İşlev testi, cihazın belirli bir test gazına tepki verdiğini ve alarm fonksiyonlarının çalıştığını kontrol etmek amacıyla yapılırken; kalibrasyon, cihazın ölçüm doğruluğunun bilinen bir referans gazına göre kontrol edilmesi ve gerektiğinde ayarlanması işlemidir. Kalibrasyon ve işlev testi periyotları, kullanılan cihazın modeli, sensör tipi, çalışma koşulları ve üretici talimatlarına göre belirlenmelidir.
Sensörlerin kullanım ömrü ise gazın türü, sensör teknolojisi, maruz kalınan gazların yoğunluğu, kirleticiler ve çalışma koşulları gibi birçok faktöre bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle tüm gaz dedektörü sensörleri için geçerli tek bir kullanım ömrü vermek yerine, kullanılan ürünün teknik dokümanında belirtilen değerlerin esas alınması daha doğru olacaktır.
SET Teknik teknik servisimiz, TSE Hizmet Yeterlilik ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Satış Sonrası Hizmet Yeterlilik belgelerine sahip olup, satışını gerçekleştirdiğimiz gaz dedektörlerinin bakım ve kalibrasyon hizmetlerini kendi bünyemizde bulunan teknik servis kadromuz ile gerçekleştirmektedir.
Ayrıca TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17025:2017 standardına göre akredite edilmiş AB-0277-K kodlu kalibrasyon laboratuvarımızda; sabit ve portatif gaz dedektörleri ile gaz analizörleri için akredite kalibrasyon hizmeti sunuyoruz.
Gaz Dedektörü Seçiminde Doğru Ürün Nasıl Belirlenir?
Gaz dedektörü seçiminde doğru ürünü belirlemek için yalnızca ölçülecek gazın bilinmesi yeterli değildir. Kullanım amacı, portatif veya sabit sistem ihtiyacı, sensör tipi, ölçüm aralığı, ortam koşulları, IP koruma sınıfı, tehlikeli bölge gereklilikleri, montaj koşulları, alarm ve kontrol ihtiyaçları ile bakım ve kalibrasyon gereklilikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Doğru gaz dedektörü seçimi hem çalışanların hem de tesis ve ekipmanların gaz kaynaklı risklere karşı izlenmesinde önemli bir adımdır. Uygulamaya uygun cihazın belirlenmesi için proses koşullarının ve saha gereksinimlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İşletmeniz için en uygun gaz dedektörünü ve montaj kriterlerini belirledikten sonraki en önemli adım, cihazınızın uzun yıllar güvenle çalışmasını sağlamaktır.
Gaz dedektörlerinin kullanım ömürleri, sıfır ve span kalibrasyonu adımları ile periyodik kontrol süreçleri hakkında detaylı bilgi edinmek için serimizin 3. yazısına göz atabilirsiniz: 👉 Gaz Dedektörü Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir? BÖLÜM 3
Sıkça Sorulan Sorular
1. Gaz dedektörü seçiminde başlanması gereken ilk adım nedir?
Süreç, öncelikle ortamda risk oluşturan hedef gazın tanımlanmasıyla başlar. Gaz türü belirlendikten sonra koruma amacına (personel mi yoksa tesis güvenliği mi) uygun cihaz kategorisine karar verilir.
2. Portatif ve sabit gaz dedektörleri hangi durumlarda tercih edilir?
Portatif dedektörler, sahada hareket halinde olan personelin anlık güvenliği için idealdir. Sabit dedektörler ise belirli bir alanın, hattın veya tesisin 7/24 kesintisiz izlenmesi istendiğinde kullanılır.
3. Pompalı ve difüzyon tipi portatif dedektörler arasındaki temel fark nedir?
Difüzyon modeller ortamdaki gazın sensörle doğal temasıyla çalışır ve yakada taşınır. Pompalı modeller ise kapalı/dar alanlara girmeden önce numune hortumu yardımıyla ortam havasını çekerek ölçüm yapmayı sağlar.
4. Tekli gaz dedektörü mü yoksa çoklu gaz dedektörü mü seçilmelidir?
Bu seçim tesisteki olası kaçak risklerine göre yapılır. Sadece ortamda bulunma ihtimali olan gazlara yönelik sensörlerin seçilmesi, cihazın ağırlığını düşürür ve maliyet avantajı sağlar.
5. Sabit gaz dedektörlerinin montaj yüksekliği ve yeri nasıl belirlenir?
Gazın havadan ağır veya hafif olması temel kriterdir; ancak tek başına yeterli değildir. Ortamdaki hava akış yönü, havalandırma çıkışları, kaçak olabilecek bağlantı noktaları ve proses ekipmanlarının konumu birlikte değerlendirilmelidir.
6. Gaz dedektörleri ne sıklıkla kalibrasyon gerektirir?
Tüm cihazlar için geçerli tek bir periyot yoktur. Kalibrasyon sıklığı; sensör teknolojisi, maruz kalınan gaz yoğunluğu, çevre koşulları ve üretici firmanın teknik talimatlarına göre belirlenir.
7. Bump test ve kalibrasyon arasındaki fark nedir?
Bump test, cihazın gaza tepki verip vermediğini ve alarmların çalışıp çalışmadığını kontrol eden hızlı bir işlev testidir. Kalibrasyon ise referans gaz kullanılarak cihazın ölçüm doğruluğunun yeniden ayarlanması işlemidir.
Set Teknik Emniyet ve Çevre Teknolojileri A.Ş. olarak; Gaz Algılama Sistemleri, Proses Gaz Analiz Sistemleri, Sürekli Emisyon Ölçüm Sistemleri, Endüstriyel İş Güvenliği Ekipmanları ve Yanma Teknolojileri konularında, 2004 yılından bu yana her geçen gün geliştirerek bugüne taşıdığımız satış ve teknik destek tecrübemiz ve tamamı Türkiye ve Avrupa normlarına uyumlu ürünlerimiz ile mühendislik çözümleri sunmaktayız.
Paylaş: